سیاسی ترین سقاخانه ایران در حال نابودی +عکس

آخرین نیوز: "ایمبری" به همراه "سیمور" برای عکس گرفتن نزدیک سقاخانه می‌روند و جوانی با دیدن آنها فریاد می زند که "آب را مسموم کرده‌اند". مردم به ایمبری حمله کردند و او را به شدت کتک زدند. نخست وزیر وقت ایران، رضاخان، مطبوعات مخالف را توقیف و پس از آن، حکومت نظامی اعلام می‌کند.
 

سقا خانه شیخ هادی

سقاخانه آیینه

سقاخانه فرات

سقاخانه بین‌الحرمین

سقاخانه حضرت عباس

سقاخانه شیخ هادی

به گزارش برنا، قتل کنسول آمریکا با نام "ماژور رابرت ایمبری" در خیابان شیخ هادی از اتفاقات جمعه 28 تیرماه 1303 برابر با 18 ژوییه 1924 است. رییس بخش امور خاور نزدیک وزارت خارجه آمریکا و خبرنگار مجله آمریکایی به علت کنجکاوی پیرامون شایعه به وجود آمده پیرامون معجزه سقاخانه به خیابان شیخ هادی رفت. "ایمبری" به همراه "سیمور" برای عکس گرفتن نزدیک سقاخانه می‌روند و جوانی با دیدن آنها فریاد می‌زند" آب را مسموم کرده‌اند". مردم به ایمبری حمله کردند و او را به شدت کتک زدند. نخست وزیر وقت ایران، رضاخان، مطبوعات مخالف را توقیف و پس از آن، حکومت نظامی اعلام می‌کند.
 
این سقاخانه بعدها به عنوان سیاسی‌ترین سقاخانه در ذهن مردم آن زمان باقی ماند، اما گذر زمان پس از گذشت تقریبا صد سال از ساخت آن به سقاخانه رحم نمی‌کند و از آن تنها یک "بنر" با نام "یا قمر بنی هاشم (ع)" باقی می‌گذارد. سقاخانه دیگر نه پنجره‌ای دارد برای قفل زدن و حاجت گرفتن، نه محلی برای شمع روشن کردن و نه آبی برای رفع تشنگی عابران، تنها نام سقاخانه بر آن مانده و محفلی برای محل تا در روز عاشورا و تاسوعا به دور آن جمع شوند. بانی سقاخانه امروز "آقا منوچهر" نام دارد و بیش از بیست سال است که آن را اداره می‌کند. آقا منوچهر درباره سقاخانه و خراب شدن آن می‌گوید: "پس از اینکه صاحب خانه ملکش را ساخت، سنگ قدیمی بزرگ آن را شکست و زیر ساختمان ریخت و البته مدتی پس از آن، سقاخانه دایر بود و مردم در آن شمع روشن می‌کردند تا اینکه افرادی آمدند و پنجره‌های قدیمی و وسایل آن را دزدیدند. پس از آن تنها این پارچه‌ها باقی ماندند و در روزهای عاشورا و تاسوعا آن را بر روی میزی نصب می‌کنم."
 
وقتی با او دست می‌دهم، ترک‌های دستش که به دلیل کار زیاد ایجاد شده است را حس می‌کنم و می‌پرسم: کارت چیست؟ چرا این قدر برای نگه‌داری سقاخانه تلاش می‌کنی؟ و جواب می‌دهد: "شغلم نقاشی ساختمان است و با عشق و علاقه همه کارهایم را انجام می‌دهم. در پارکینگ را باز می‌کند و وسایل قدیمی سقاخانه را نشان می‌دهد و می‌گوید: "روزهای عاشورا و تاسوعا این پرچم را در کنار میزی برای روشن کردن شمع می‌گذارم و مردم برای گرفتن حاجت بر روی آن شمع روشن می‌کنند و برخی نیز تکه پارچه‌های سبز رنگ را بر روی آن گره می‌زنند.
 
«سقا» به پخش کننده‌ی آب می‌گویند و «سقاخانه» جایی را می‌نامند که در آنجا برای تشنگان آب ذخیره نمایند و آنجا را متبرک دانند. در تهران قدیم سقاخانه‌ها را بیشتر به دلیل مذهبی و ثواب آن می‌ساختند و بنای آن، چنین بود که در یک دکان نیم باب، ظروف سنگی بزرگی قرار می‌دادند و در اطراف آن جام‌ها و یا پیاله‌هایی که معمولا بسته به زنجیر بود، می‌نهادند و این کارها بیشتر در ایام عزاداری و یا روضه خوانی سید الشهداء و یا شهیدان دشت کربلا انجام می‌شد. در شب هنگام، برای اینکه چشم تشنه‌لبان بهتر ببیند در محفظه‌هایی در کنار محل آب، شمع‌هایی روشن می‌کردند و بعد از مدتی این کار مقدمه‌ای شد برای کسانی که نذر و نیازی داشتند. آنها هر شب جمعه، شمع‌هایی را در سقاخانه‌های تهران قدیم نصب و روشن می‌ساختند در بعضی سقاخانه‌ها که کار و وضعشان مفصل‌تر بود تعدادی شمایل مقدسین مثل حضرت عباس و حضرت علی‌اکبر را به دیوار می‌آویختند و معمولا هر سقاخانه‌ای برای خود یک متولی و کارگردان داشت.
 
بنا به قولی، نخستین سقا در تاریخ شیعه، حضرت علی‌ بن‌ ابی طالب(ع) است. او در جنگ احد تشنگان را آب داد؛ فردای قیامت، ساقی حوض کوثر خواهد بود و در صحرای محشر، تشنگان را سیراب خواهد کرد.
 
دوم عباس بن علی(ع) بود که روز عاشورا در صحرای کربلا، عزم جزم کرد تا تشنگان اهل بیت را سیراب کند. پس از کسب رخصت از امام حسین(ع)، عباس(ع) فرصت یافت و کنار فرات آمد و مشک آب را پر کرد. چون خواست که آب بنوشد، تشنگی اهل بیت را به یاد آورد. پس آب نخورد و مشک به دوش کشید. اما.... ملعونان گرد وی درآمدند و دست‌هایش بیفکندند. پس هر کس به عشق شهیدان کربلا، به متابعت عباس بن علی(ع)، سقایی کند، اجری اخروی نصیب او شود...».
 
اعتقاد زیادی به آنها دارم
به پنجره‌ها قفلی بسته‌اند و نشان از انتظار می‌دهند. انتظار برآورده شدن حاجت‌ها. آینه کاری‌های داخل و اطراف آن زیبایی خاصی دارد. شاید بیش از یک صد سال از سنش گذشته است. چند مغازه آن طرف‌تر قدیمی‌ترین ساکن محل "محمود مکری" درباره سقاخانه آینه و تاریخچه آن می‌گوید: "سقاخانه تقریبا 200 سال پیش توسط فردی ساخته شده و کسی از آن اطلاع ندارد؛ اما قدیمی‌ترین بانی آن فردی با نام "حاج آقا میراخور" بوده است و پس از آن دست به دست شده و به دست ما رسیده است. البته سقاخانه قدیمی صفای دیگری داشت. مردم می‌آمدند و در آن شمع روشن می‌کردند و روزهای عاشورا و تاسوعا محفلی بود برای جمع عاشقان حضرت عباس (ع) در تهران. اما با تغییر آن و برداشتن سینی‌های شمع و نصب آب سردکن جدید، حال و هوای قدیمی را از دست داده و در روزهای پنج‌شنبه، جمعه و ظهر عاشورا و تاسوعا مردم می‌آیند و به آن متوسل می‌شوند.
 
روزهای دیگر فقط مکانی است برای آب خوردن رهگذرها. شاید بعضی افراد به گرفتن حاجت از سقاخانه‌ها اعتقادی نداشته باشند، اما من اعتقاد زیادی به آن ها دارم. "سقاخانه آینه" واقع در خیابان ظهیرالاسلام با تزئینات آینه و کاشی‌کاری قدیمی و دو تصویر از حضرت ابوالفضل العباس (ع) و حضرت علی اکبر (ع) از سقاخانه‌های قدیمی تهران محسوب می‌شود. بر روی کاشی‌های دور آن آیه سوره نور نقش بسته و با نام‌هایی از پنج تن آل عبا و یا "ابا عبدالله الحسین" و "یا ابالفضل العباس" تزیین شده است.
 
هنوز افراد زیادی به این سقاخانه‌های قدیمی اعتقاد دارند و برای گرفتن حاجت به آنها مراجعه می‌کنند. بر روی آب سردکن برقی آن پس از "سلام بر حضرت عباس (ع)" از مردم خواسته شده تا به علت رعایت بهداشت از روشن کردن شمع در آن خودداری شود و به همین جهت دیگر کسی در این سقاخانه شمع روشن نمی‌کند.
 
نذری برای جگر گوشه‌ام
نقیب‌السادات در سال 1300 فوت کرد و قبل از آن برای زیارت امام حسین (ع) به کربلا رفت. در بین راه، دزدان گردنه به قافله‌شان حمله می‌برند و پسر نوزادش درون دره‌ای پرت می‌شود.
نقیب‌السادات در آن هنگام شروع به توسل و مناجات می‌کند و نذر می‌کند تا اگر فرزندش سالم بماند، به هنگام برگشت از سفر کربلا و رفتن به خانه، در بازار تهران و در ملک خودش، سقاخانه‌ای را با نام "سقاخانه فرات" به یاد حضرت ابولفضل العباس (ع) بسازد و بعدها به این عهد خود وفا می‌کند و سقاخانه‌ای در مجاورت بقعه امامزاده سید اسحاق (ع) که به نام قدمگاه چهارده معصوم (ع) مشهور است بنا می‌کند و پس از آن پسرش بانی سقاخانه می‌شود و اکنون پس از گذشت یک قرن از ساخت آن "بهرام خزاعی" یکی از بازاریان آن را اداره می‌کند و از علت ساخت آن می‌گوید.
 
سقاخانه حالت قدیمی خود را حفظ کرده است و وقف شده است. بر روی آن "السلام علیک یا قمر بنی هاشم والسلام علیک یا اباعبدالله" نقش دارد و "بنوش به یاد حسین (ع)" و پرچم حضرت عباس (ع) بر روی آن نقش بسته است. بیرون سقاخانه از سیمان ساخته شده و نقاشی‌هایی بر روی آن نقش بسته است. درون سقاخانه وسایل قدیمی آن قرار دارد و با نور تزیین شده است. سقاخانه را طوری تغییر داده‌اند تا دیگر محلی برای روشن کردن شمع نباشد. خزاعی جوان قدیمی درباره سقاخانه توضیح می‌دهد: برق و آب سقاخانه جدا از برق مغازه است و به دلیل آنکه زیر نظر سازمان اوقاف است، هزینه آب آن ناچیز است و قسمتی از آن را خود مردم می‌دهند و قسمتی را هم خودمان می‌دهیم. به سقاخانه باید اعتقاد داشته باشی تا حاجتت را بگیری. هیچ کجا صفای کربلا را ندارد. کنارالقمه...
 

به معنی در لغت زیبا حسین (ع) است
همه برای خرید آمده‌اند. پس از این همه راه رفتن و نگاه کردن به وسایل داخل بازار بزرگ تهران یک لیوان آب خنک مهمترین خواسته‌ی یک رهگذر است. سقاخانه بین‌الحرمین معروف به سقاخانه حضرت ابوالفضل العباس (ع) مکان خوبی است برای نوشیدن آب برای رهگذران تشنه. سید عسگر پیرمرد 50 ساله دست فروش، بانی سقاخانه است. درباره سقاخانه و دلیل ساخت آن اطلاعی ندارد و می‌گوید: چند سال پیش، فردی آمد و گفت من پسر کسی هستم که این سقاخانه را بنا کرد و رفت و دیگر او را تا به امروز ندیدم. سقاخانه را سازمان اوقاف اداره می‌کند و در گذشته به صورت دستی با مشک، آن را پر می‌کردند و مدتی است این منبع آب جدید را در آن نصب کرده‌اند. پول آب آن را نیز در گذشته کاسبان و بازاریان می‌دادند و امروز مسجد متولی آن شده است.
 
با سختی داخل سقاخانه می‌شوم. درون سقاخانه آینه‌کاری شده است و قسمتی از آن محلی است برای وسایل سید عسگر جهت فروش. بازاریان و رهگذران بسیاری برای خوردن آب به اینجا مراجعه می‌کنند؛ اما خبری از روشن کردن شمع و نصب کردن قفل بر روی آن دیده نمی‌شود. قاب عکسی از امام حسین (ع) که قدیمی است و در میان آینه کاری‌ها نصب شده است؛ بسیار زیبا است و قدمت آن به قدمت بنای سقاخانه است. بر روی سقاخانه نوشته‌اند:" آب برای خوردن است نه بردن و شستن" و زیر آن "روابط عمومی سقاخانه بین الحرمین" نصب کرده‌اند! شعر زیبایی نیز بر روی در سقاخانه نقش بسته است و دل را به یاد شهیدان کربلا می‌اندازد:

به معنی در لغت زیبا حسین (ع) است
ولی زیباتر از زیبا حسین (ع) است
اگر یعقوب می‌بالد به یوسف
ولیکن یوسف زهرا، حسین است.
 
اگر اعتقاد داشته باشی
سقاخانه حضرت عباس (ع) واقع در خیابان البرز قدیم تهران یکی از سقاخانه هایی است که حالت سنتی خویش را حفظ کرده است.
 
تاریخ ساخت آن به شهریور سال 1311 می‌رسد. کاشی کاری بسیار زیبایی در اطراف و درون آن حاکی از اهمیتی است که در نظر سازنده داشته است. با نزدیک شدن محرم، کتیبه‌ای با ترکیب‌بند مشهور محتشم با مطلع "باز این چه شورش است..."، زیبایی خاصی به سقاخانه داده است.
 
سقاخانه حضرت ابوالفضل العباس(ع) مکانی برای روشن کردن و توسل به حضرت ابوالفضل العباس(ع) و قسمتی برای نوشیدن آب به یاد ساقی کربلا است. بالای سقاخانه دو نماد از ذوالفقار امام علی بن ابی طالب (ع) قرار دارد و نام "علی ولی الله" در میانه آن می‌درخشد. داخل سقاخانه با چراغانی زیبایی تزیین شده است. سقاخانه به صورت قرینه ساخته شده و دو پنجره جدا از هم دارد. بر روی هر پنجره نام چهارده معصوم (ع) می‌درخشد.
 
اکبر آقا، مغازه شیشه فروشی کنار سقاخانه درباره سقاخانه توضیح می دهد و از قدمت بسیار بالای آن و مراسم‌های روز عاشورا و تاسوعا در کنار سقاخانه می‌گوید و توضیح می‌دهد: اگر به سقاخانه و صاحب آن حضرت قمر بنی هاشم (ع) اعتقاد داشته باشی، حاجتت برآورده می‌شود. هر چه بخواهی این آقا به شما می‌دهد.